Verbeteren behandeling met stamceltransplantatie

Ontwikkeling van een navelstrengbloed anti-AML vaccin: Naar krachtige “anti-AML afweer” na navelstrengbloed stamceltransplantatie

 

 

Introductie
Bij kinderen met acute myeloïde leukemie (AML) zijn cellen van het afweersysteem veranderd in kankercellen. Voor de beste kans op genezing/overleving krijgen bepaalde kinderen naast de standaardbehandeling van chemotherapie een stamceltransplantatie. Dit is een therapie waarbij het zieke afweersysteem van de kinderen wordt vervangen door stamcellen van een donor die uitrijpen tot een nieuw gezond afweersysteem. Stamcellen kunnen worden gezuiverd uit beenmerg en uit bloed van gezonde vrijwilligers. Daarnaast is het gebruik van stamcellen uit navelstrengbloed de laatste jaren flink toegenomen omdat die cellen een aantal belangrijke voordelen hebben boven cellen uit beenmerg of perifeer bloed. De cellen uit navelstrengbloed worden bewaard in zogenaamde ‘banken’ en zijn in tegenstelling tot de andere bronnen van stamcellen meteen beschikbaar. Daarnaast worden de cellen minder vaak afgestoten, treedt er bij minder patiënten transplantatieziekte (Graft-versus-Host Disease) op, een levensbedreigende complicatie van stamceltransplantatie, en komt de kanker minder vaak terug (recidief). Helaas genezen nog steeds niet alle kinderen. Blijkbaar is hun ‘nieuwe’ afweersysteem (nog) niet sterk genoeg om resterende kankercellen aan te vallen. In dit project wordt onderzocht hoe de afweer tegen kankercellen kort na stamceltransplantatie (in het bijzonder navelstrengbloedtransplantatie) bij kinderen versterkt kan worden.

Om resterende kankercellen aan te vallen moeten de stamcellen na transplantatie snel gaan delen en uitrijpen tot cellen die specifiek kankercellen kunnen aanvallen, de zogenaamde cytotoxische T cellen (CTL). Hiervoor zijn er in het lichaam ook andere cellen nodig, dendritische cellen (DC), die instructies geven voor het  aanmaken van grote legers kanker-specifieke CTL. De stamcellen uit navelstrengbloed zullen niet alleen gebruikt worden voor de aanmaak van nieuwe bloedcellen,  maar ook voor het maken van DC in het laboratorium. Die worden vervolgens beladen met stukjes van de kankercellen en worden sterk geactiveerd zodat er, wanneer ze aan de patiënten gegeven worden, grote legers afweercellen (CTL) ontstaan die de kankercellen heel specifiek aanvallen. Inmiddels is deze strategie in het laboratorium ontwikkeld met KiKa ondersteuning (project 95) en kan deze therapie ook daadwerkelijk worden toegepast bij kinderen met AML. Hiervoor zullen de DC onder zeer strenge regels  geproduceerd worden om de veiligheid van de patiënten te waarborgen. Vervolgens zal het effect van deze nieuwe, unieke strategie bestudeerd worden door ze testen in een klinische studie. Dit kan nadat een gedetailleerd studieprotocol, met ook gedetailleerde beschrijving van het product is getoetst bij de CCMO (Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek). De financiële ondersteuning van dit spannende project komt van ZonMW (TAS: Translationele Adulte Stamcellen) en KiKa.

Wanneer de techniek veilig en effectief is, zou de therapie vervolgens ook kunnen werken tegen andere type leukemieën en solide tumoren (zoals bv Neuroblastoom) die goed door het afweersysteem worden herkend.

Stand van zaken
Tijdens het eerste jaar van dit project is de kweekprocedure voor het dendritische cel vaccin nog verder aangepast, zodat de kweken, oorspronkelijk opgezet in kweekflessen, nu geoptimaliseerd zijn voor het kweken in zakken. Dit is een belangrijke stap voor een nog veiligere productie van het vaccin. Ook is er gestart met het opzetten van een techniek in ons lab (ontwikkeld door Professor Schumacher) waarmee we de T cellen kunnen detecteren die door het vaccin geactiveerd zijn. Dit is een belangrijk middel om tijdens de klinische studie straks te kunnen zien of het vaccin ook daadwerkelijk doet wat het moet doen. Om straks een klinisch effect van het vaccin te kunnen meten moeten de ziekte AML te kwantificeren zijn om zo te kunnen zien of dit daadwerkelijk afneemt of laag blijft na vaccinatie. Hiertoe is er een techniek getest waarmee de hoeveelheid WT1, het AML target, kunnen bepalen aan de hand van de hoeveelheid gen expressie. Deze techniek is getest op bloedmonsters van kinderen die een navelstrengbloed-transplantatie hebben ondergaan als een behandeling tegen AML en vervolgens al dan de ziekte opnieuw kregen.
Tenslotte wordt er een onderzoek dossier geschreven voor indiending van de klinische studie bij de CCMO. Dit dossier zal in maart 2015 ingediend worden, zodat in de zomer van 2015 gestart kan worden met de klinische studie.

Onderzoeksnummer: 142
Centrum: Wilhelmina Kinderziekenhuis – UMC Utrecht
Startjaar: 2014
Looptijd: 4 jaar
Totale kosten/bijdrage KiKa: € 297.981

Steun KiKa

Elke week krijgen 10 kinderen kanker.
25% redt het niet.

Doneer

Meer over dit onderwerp
onderzoek kinderkanker microscoop

Bestudering van grote hoeveelheden DNA gegevens van acute myeloïde leukemie patiënten

Er zijn verschillende fouten in het DNA die kunnen zorgen voor het ontstaan van AML.

Lees verder
onderzoek kinderkanker microscoop

Behandeling van MLL-herschikte acute myeloïde leukemie

Het is belangrijk te onderzoeken welke genen en eiwitten het gedrag van de leukemiecellen bepalen.

Lees verder
Onderzoekslaboratorium kinderkanker

Modelsystemen acute myeloide leukemie

In dit project zullen robuuste modellen worden ontwikkeld van AML met MLL of NUP98 afwijkingen.

Lees verder
onderzoek acute myeloïde leukemie

Nieuwe medicatie voor kinderen met AML

Nieuwe combinatie chemotherapie voor kinderen die AML hebben teruggekregen.

Lees verder

Steun KiKa

De strijd tegen kinderkanker winnen we alleen als we het samen doen. Word donateur of steun ons éénmalig.

Doneren